ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΝΔΑΝΙΑΣ
Στην ευρύτερη περιοχή του Διαβολιτσίου, υπήρξε, ως γνωστόν, κατά την Αρχαιότητα πόλη Ακμαία και μεγάλου ιστορικού ενδιαφέροντος, που έφερε το όνομα Ανδανία.

Η πόλη υπήρξε έδρα βασιλέων, όπως ο Πολυκάων, με τη σύζυγό του Μεσσήνη ο Περιήρης και άλλοι και εδώ μεγάλωσε και έδρασε ο Αριστομένης, ο οποίος, με άριστους νέους της περιοχής, διεξήγαγε τον περίφημο Β’ Μεσσηνιακό πόλεμο κατά των Λακεδαιμονίων. Στην Ανδανία από τα προϊστορικά χρόνια είχαν καθιερωθεί ιερές μυστηριακές τελετές που ήσαν, κατά τον Παυσανία, οι σεβαστότερες στον ελλαδικό χώρο, μετά τα Ελευσίνια Μυστήρια.

Τα Μυστήρια της Ανδανίας ήσαν αφιερωμένα στους λεγόμενους κατά την Αρχαιότητα Μεγάλους θεούς και κυρίως στη θεά της γεωργίας Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη. Το αυστηρό τελετουργικό των μυστηρίων είχε φέρει από την Ελευσίνα ο Καύκων, ο Κελαίνου προς τους πρώτους βασιλείς της Ανδανίας Πολυκάονα και Μεσσήνη, κατά το μέσον περίπου της τρίτης προχριστιανικής χιλιετίας. Τα μυστήρια σε μεταγενέστερους χρόνους είχαν τελειοποιήσει οι Αττικοί ιεροφάντες Λύκος και Μέθαπος. Οι τελετουργικές διατάξεις των μυστηρίων, όπως διαμορφώθηκαν το 91 π.Χ από τον ιεροφάντη Μνασίστρατο, έχουν καταγραφεί σε μακρά επιγραφή, που βρέθηκε το 1858 στο Ντιβάρι της Πολίχνης σε δύο κομμάτια και τα οποία βρίσκονται σήμερα εντοιχισμένα αριστερά και δεξιά της κυρίας εισόδου του ναού του χωριού Κωνσταντίνοι. Από τα γραφόμενα στην επιγραφή, αλλά και εξ άλλων πηγών, φαίνεται ότι στα μεταγενέστερα χρόνια, εκτός της Δήμητρας και της Κόρης, λατρεύονταν εδώ και άλλοι θεοί, όπως ο Κάρνειος Απόλλων, ο Ερμής, ίσως οι Διόσκουροι κ.ά. Στην επιγραφή δεν υπάρχει αναφορά στο περιεχόμενο της μύησης, το οποίο, ως γνωστόν, ήταν αυστηρώς απόρρητο. Η όλη θρησκευτική διαδικασία της τελετής ξεκινούσε με τους πρέποντες όρκους, που έδιδαν ορισμένοι από τους παλαιούς μυημένους («ιεροί» και «ιερές») και οι οποίοι στη συνέχεια πραγματοποιούσαν σπονδή αίματος και κρασιού, προς διασφάλιση της θείας ευμένειας.

Η τελετή άρχιζε με πομπή (λιτανεία) στην οποία προηγείτο ο ιεροφάντης και ακολουθούσαν σε σειρά οι ιερείς των τιμωμένων θεών, ο αγωνοθέτης, οι ιεροθύτες, οι αυλητές, οι παλαιοί μύστες, τα προς θυσία ζώα, οι προς μύηση νέοι (πρωτομύσται) και οι λοιποί εορταστές. Τα προς θυσία ζώα ήταν επακριβώς καθορισμένα (ετοιμόγεννη γουρούνα για τη Δήμητρα, κριάρι για τον Ερμή, μικρό θηλυκό γουρούνι για τους Μεγάλους θεούς, κάπρος για τον Κάρνειο Απόλλωνα και πρόβατο για την Κόρη). Οι μυούμενοι έπρεπε να φέρουν λευκά ιμάτια και η όλη τους περιβολή να είναι λιτή και κόσμια. Οι άνδρες ήσαν ανυπόδητοι. Διαφανή ρούχα και τιμαλφή απαγορεύονταν. Η κυρίως μύηση γινόταν στο Τελεστήριο και περιελάμ- βανε δεικνυόμενα, δρώμενα και λεγάμενα. Τα δεικνυόμενα εικάζεται ότι ήταν τα ιερά σκεύη, τα δρώμενα ήταν αναπαράσταση των περιπετειών της Δήμητρας και της Κόρης, και τα λεγάμενα ήταν ανάγνωση ιερών κειμένων και εντολών, θεωρείται πιθανό ότι υπήρχε και εσχατολογική διδασκαλία. Οι μυηθέντες ένιωθαν ότι άρχιζε γι’ αυτούς νέα ζωή αγνότερη και πλέον θεάρεστη. Ακολουθούσε και ιερό δείπνο, στο οποίο μετείχε ο ιεροφάντης με την οικογένειά του, οι ιερείς των τιμωμένων θεών, οι πρωτομύστες και ο λοιπός λαός. Η γιορτή έκλεινε με αγώνες και χορούς.

Τα μυστήρια τελούνταν πιθανότατα κατά μήνα Σεπτέμβριο και διαρκούσαν οκτώ ημέρες. Κατά τον Παυσανία ήταν τα σεβαστότερα μετά τα Ελευσίνια. Η λατρεία σε πρώιμα χρόνια γινόταν στην πόλη της Ανδανίας και μεταγενεστέρως στο Καρνάσιο άλσος, που αποτελείτο κυρίως από κυπαρίσσια και είχε στο εσωτερικό του πηγή αναβλύζουσα γάργαρο νερό. Ως θέση του Καρνάσιου Άλσους σήμερα προσδιορίζεται ή περιοχή Πολίχνης-Καλλιρρόης. Η πηγή ταυτίζεται με αυτήν του Διβαριού.

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Β. ΒΕΡΤΣΕΤΗΣ Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Close Menu