ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ Ο ΑΝΔΑΝΙΕΥΣ

Ο διασημότερος ήρωας της αρχαίας Ανδανίας

Οι πιο διακεκριμένες μορφές των αρχαίων Μεσσηνίων υπήρξαν, ως γνωστόν, ο βασιλιάς Αριστόδημος και ο πολέμαρχος Αριστομένης. Ήσαν και οι δυο τους ηρωικές μορφές που επετέλεσαν έργα απαράμιλλης αυτοθυσίας και αγνού πατριωτισμού. Στα αρχαία χρόνια και οι δυο τους είχαν αναχθεί σε σύμβολα και πρότυπα ζωής.

Ο Αριστομένης, ο δικός μας προπάτορας, υπήρξε φλογερός πατριώτης και άφοβος ηγέτης σε πολέμους και καταδρομικές επιχειρήσεις κατά αντιπάλων στόχων. Γεννημένος στην Ανδανία, έδρασε πιθανότατα γύρω στο 500 π.Χ. Κατά τον Παυσανία (ΙV 14 7) οδηγούσε «τους ικανότερους και πολυπληθέστερους νέους της αρχαίας Ανδανίας» σε εκπληκτικά έργα τόλμης, αυτοθυσίας και πατριωτισμού. Οι νέοι αυτοί της Ανδανίας ήσαν ογδόντα γενναίοι πατριώτες και αποτελούσαν τον πυρήνα του καταδρομικού σώματός του, ένα είδος δηλαδή Ιερού Λόχου. Όταν κατά καιρούς ο Αριστομένης στρατολογούσε περισσότερους πολεμιστές, αντιμετώπιζε τον τακτικό σπαρτιάτικο στρατό με απαράμιλλο σθένος και αξιοθαύμαστη γενναιότητα. Οσάκις η αντιπαράθεση σε τακτικό πόλεμο αποδεικνυόταν ατελέσφορη, οργάνωνε αριστοτεχνικά αδυσώπητο ανταρτοπόλεμο, που έφερε πολλάκις σε απόγνωση τους τυράννους.

Τα κατορθώματα του Αριστομένη ήσαν πολλά και εκπληκτικά: Νύκτα εισήρθε στην παντοδύναμη τότε Σπάρτη και αφιέρωσε ασπίδα – λάφυρο στο ναό της πολιούχου θεάς Αθηνάς. Δρώντας κατά κανόνα καταδρομικά, παρενόχλησε στρατιωτικά δυο τουλάχιστον φορές την πόλη της Σπάρτης φθάνοντας μέχρι τα προάστιά της, όπου εξόντωσε τους ντόπιους υπερασπιστές της. Δύο φορές συνελήφθη από τους Λακεδαιμονίους, αλλά και στις δύο διέφυγε με πανουργία την αιχμαλωσία και εσώθη. Μεγαλύτερο πράγματι κίνδυνο διέτρεξε όταν για τρίτη φορά συνελήφθη από τους Σπαρτιάτες και ερρίφθη, μαζί με πενήντα άλλους Μεσσήνιους, στο φοβερό Καιάδα. Και πάλι όμως διασώθηκε, ακολουθώντας μιαν αλεπού στη δική της έξοδο. Η σωτηρία του αυτή ισοδυναμούσε με επιστροφή από τους νεκρούς (ουκ άνευ θεού γενομένη) και θεωρήθηκε από τους Λακεδαιμονίους ως μύθευμα, έως ότου νέες στρατιωτικές του ενέργειες τους έπεισαν για το απίστευτο γεγονός. Και μεγαλείο ψυχής και ήθους πολλάκις επέδειξε, όπως στο περιστατικό της αιχμαλωσίας νεανίδων ευγενών οικογενειών της Σπάρτης, τις οποίες ελευθέρωσε, χωρίς να τις υποβάλλει σε οποιαδήποτε προσωπική προσβολή.

Απαλλαγμένος από τάσεις εξουσιαστικές, αρνήθηκε τον τίτλο του βασιλιά, όταν του προσφέρθηκε, μετά τις πρώτες περιφανείς επιτυχίες του.

Μετά την ατυχή έκβαση της μάχης της Μεγάλης Τάφρου, μετέφερε τους Ανδανιείς στο φρούριο της Εΐρας (στο σημερινό Κακαλέτρι) και αμύνθηκε εκεί γενναία επί ένδεκα έτη, έως ότου προδοτική ενέργεια και πάλι τον κατέβαλε. Ο αρκαδικός λαός τότε τον δέχτηκε με ευμένεια και ήταν πρόθυμος να τον βοηθήσει. Ο καταδρομέας Αριστομένης συνέλαβε σχέδιο αστραπιαίας καταδρομής κατά της Σπάρτης, πριν επιστρέψουν σ’ αυτήν τα στρατεύματα του πολέμου της Εΐρας. Το σχέδιο όμως ναυάγησε, όταν ο βασιλιάς των Αρκάδων Αριστοκράτης έσπευσε να γνωστοποιήσει το σχεδιαζόμενο εγχείρημα στους Λακεδαιμονίους. Οι υπερήφανοι Αρκάδες λιθοβόλησαν τον προδότη βασιλιά τους γι’ αυτή του την ενέργεια, αλλά ο Αριστομένης αρνήθηκε να μετάσχει στο λιθοβολισμό και αντ’ αυτού «ες την γην αφορων εκλαιεν» (Παυς. IV22 7).

Ο Αριστομένης, μετά την αποτυχημένη, αλλά τιτάνια προσπάθειά του, να επαναφέρει την ελευθερία στον βάναυσα καταπιεζόμενο φιλελεύθερο λαό της Μεσσηνίας, αποσύρθηκε στη Ρόδο, για να οργανώσει στρατιωτική επάνοδο στην πατρίδα, αλλά εκεί απέθανε. Οι Ρόδιοι, μετά το θάνατο του Αριστομένη, απέδιδαν τιμές σ’ αυτόν και ισχυρίζονταν ότι το γένος των Διαγοριδών καταγόταν από αυτόν.

Ο Παυσανίας λέγει ότι, στο έπος του αρχαίου ποιητή Ριανού, ο Αριστομένης εμφανιζόταν ως ήρωας ισάξιος του Αχιλλέα της ομηρικής Ιλιάδας.

Σήμερα, ο Αριστομένης ο Ανδανιεύς επαξίως θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ο πρώτος καταδρομέας στην ιστορία των στρατιωτικών σωμάτων καταδρομών παγκοσμίως.

Αθανάσιος Βερτσέτης Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Close Menu